Tuan
Martin Lister pula, di dalam tulisannya yang bernama Perlembagaan Negeri
Sembilan (1) (The Constitution of the N. S.) di antara lain-lain ada
menerangkan bahawa Jelai yang dikatakan itu ialah Pasir Besar, daerah-daerah
yang di perantaraan Muar (Johor) dengan Hulu Pahang (Negeri Sembilan).
Jadinya, Jelai ini termasuk tempatnya
sebagai kata-kata mengikut timbangannya dan kenyataan yang seperti kata buat
jangan tidak sahaja, bukanlah boleh dijadikan syarat tempat menggantungkan
kebenaran. Dia telah tidak menghiraukan kaedah tabie (yang lazim) dalam
tawarikh dan tidak juga menyebutkan perihal persekutuan Negeri Sembilan masa di
bawah pemerintahan Johor; melainkan yang diterangkan ialah sekadar membawa
pembaca-pembaca kenyataan itu memikirkan bahawa “Persekutuan Sakai” itu adalah
terdahulu daripada zaman ugama Islam masuk ke daerah-daerah di darat
Semenanjung Tanah Melayu ini. Riwayat darihal batin-batin nampaknya
dibesar-besarkannya dengan katanya bahawa ahli Persekutuan Bersembilan itu
ialah berasal dari pergabungan batin-batin belaka; setelah itu membawakan
pertimbangan bahawa Jelai itu termasuk ialah kerana daerah itu mula-mulanya
dibuka oleh batin-batin.
Sedikit daripada kenyataan itu adalah berbunyi
lebih kurang demikian: “Bahawa daerah-daerah yang di darat dalam Semenanjung
ini ialah didiami oleh batin sahaja dalam zaman persekutuan daerah-daerah ini
tertubuh; penduduk-penduduk bagi kesembilan buah daerah yang bersekutu itu
adalah berpenghulukan batin-batin, termasuk daerah Jelai sekali; maka
kesemuanya terikat menjadi ahli dalam persekutuan daerah-daerah ini.
Biarkanlah kenyataan yang tiada berpandu kepada
kaedah sejarah ini demikian halnya dan kita timbangkan dia kemudian. Adapun
jika dihalus-halusi maka nyatalah sangkaan ini tiada diterima oleh akal,
kecualilah kalau Hulu Pahang yang disebutkan itu pada masa persekutuan
daerah-daerah itu ditubuhkan belum didiami orang lagi. Dalam cerita-cerita
mulut ada tersebut kisah Batin Skudai tinggal di Pahang – tetapi sayang,
cerita-cerita ini sungguhpun dibesar-besarkan maka tidaklah juga ada
menerangkan Jelai itu menjadi tempat kediamannya, jauh sekali ia…
(1) Lihat JRASSB Jilid XIX muka 36, 1887.
Ulasan
Catat Ulasan